Hoe als ouder, leraar of directie reageren op ‘spijbelende’ leerlingen?

Thanika, 16 jaar, heeft met haar vriendinnen borden gemaakt. Ze gaat vandaag ‘spijbelen’ om naar Brussel te gaan betogen. Ze zijn met duizenden. Veel leraren en directies vragen zich af hoe ze nu moeten reageren. Moeten ze goedkeuren dat de jongere afwezig is op school?

Vorige week kreeg de moeder van Thanika een email van de directie. Twee opeen volgende zinnen zijn knappe staaltjes van hoe je kunt omgaan met dilemma’s. Ik analyseer het voorbeeld en toon de weg hoe je kunt reageren.

Dit schreef de directie in haar mail:

Persoonlijk juich ik het toe dat jongeren een engagement willen nemen. Als directeur, kan ik echter hiervoor geen toestemming geven om deel te nemen aan een protest tijdens de lesuren.”

Wat valt op aan deze zinnen:

De twee zinnen lijken elkaar tegen te spreken. Bij nader inzien is dat niet zo. Het zijn twee uitspraken, twee posities die netjes naast elkaar staan. Let er een op dat er geen koppeling is met het voegwoord ‘maar’. Er staat niet: ‘ik juig het toe maar ik kan je geen toestemming geven’. Er staat een punt tussen de twee zinnen. Het is zoals twee wachters aan de ingang van een poort, de ene links, de andere rechts. De ene wachter zegt: ‘ha fijn dat je door deze deur wil’. De andere wachter zegt: ‘ik geef geen toestemming om door deze deur te gaan.’

Het geheel van de twee zinnen kan verwarring scheppen, echter het standpunt van deze directie is helder: vanuit een persoonlijke positie juicht zij het engagement toe. ‘Persoonlijk’ wil in dit geval zeggen: niet vanuit de rol als directie. Ik als mens, ik als medemens, ik als de mens die houdt van de jeugd en vroeger ook jong geweest is, ik zeg: ‘waauw dat is tof dat jongeren actie voeren, dat ze meer zijn dan hun smartphone, videogames en Netflix’.

Let wel dat de directie in de eerste zin niet zegt: ‘Ik geef toestemming’. Dat hoeft zij natuurlijk niet te zeggen, want persoonlijke posities gaan altijd over emoties, over verbinding, niet over regels en bevelen.

De tweede zin is ook helder: ‘Ik als directie, ik geef geen toestemming’. Hier neemt de directie wel de regel in ogenschouw. Dat kan natuurlijk niet anders, want zij is een functionaris in het systeem en daar heeft zij haar rol te vervullen. Merk ook dat er in deze positie niet staat: ‘Ik keur als directie dit engagement af’. Dat staat er niet. Er staat alleen iets over hoe zij een regel toepast. Functionele posities gaan over regels, niet over emoties. Dat is de les.

Beide zinnen zijn dus een heldere uitdrukking van twee posities die allebei aanwezig zijn in één mens. Tja, die mens is nu éénmaal én directie én mens én iemand die ook begaan is met de toekomst van het klimaat.

Deze directie, deze mens, leeft dus in de 21ste eeuw en aanvaardt de complexiteit van haar eigen zijn. Ze weigert zichzelf te reduceren tot een functionaris van regels. Ze vermijdt ook de valkuil om coalitie te vormen met de jongeren. We hebben hier een directie die haar twee posities aanhoudt. Het is een directie die haar leven niet heeft opgedeeld in vakjes, werk en privé. Ze is meerstemmig en communiceert het. Het is niet zo dat ze streng is en heimelijk of onbewust jongeren bewondert; een houding die in een vorige generatie heel gebruikelijk was. Deze opvoedster toont haar dubbelheid.

Je verschillende posities tegelijk tonen, dat noemen we in vaktaal ‘meerstemmig communiceren’.

Wat is daar nu de waarde van?

Ten eerste dat we hier iemand in een systeem hebben die menselijkheid inbrengt. Dat is duidelijk.

Ten tweede wil ik een pleidooi voeren voor het meerstemmig communiceren ten aanzien van jongeren die hun weg willen gaan. Want meerstemmig communiceren heeft een bijzonder pedagogisch effect.

Terug naar ons verhaal: wat is het nut om aan een poort twee wachters te zetten? Voor diegene die het verhaal kennen: ik denk aan het kortverhaal van Kafka, de Wet. Ik parafraseer en plaats het in een hedendaagse context van een leerling die wil gaan betogen in plaats van les te volgen.

De leerling staat voor de poort. De poort staat open. Achter de poort ziet de leerling boeiende zaken: andere jongeren die fun beleven, een thema dat aan de orde van de dag is, een andere wereld, de politiek, de samenleving.

Tot nu toe was de poort gesloten. Door stijgend bewustzijn, van ons allen, door de moed van een 15-jarig meisje, Greta Thunberg en de sociale media die dat bekend maken, staat plots die poort open.

De leerling weet, onbewust, dat als hij volwassen wil worden dat hij zijn kans moet grijpen. Hij moet door de poort. Echter, daar staan die wachters. In het kortverhaal van Kafka kijken de wachters erg boos, een beetje dreigend ‘durf jij niet door die poort gaan, hoor’. De leerling aarzelt, durft niet, vraagt toestemming, krijgt die niet. Kortom, de leerling sterft voor de poort met een laatste vraag: waarom staan jullie hier voor deze poort? ‘Omdat die poort er voor jou staat’, zeggen de poortwachters. ‘Wij bewaken hem, speciaal voor jou’.

De poort was altijd bestemd voor de leerling en de boodschap van Kafka is helder: ga door die poort, kom tot actie. Vraag geen goedkeuring. Vraag geen handje. Vraag geen beloning. Vraag geen rode loper. Ga gewoon door die poort.

Gelukkig zijn de tijden veranderd en kijken die wachters veel minder boos. De ene zegt: ‘super, fijn dat je door de poort wil’  en de andere zegt: ‘als je door de poort gaat, overtreed je de wet’.

Om volwassen te worden moet je in je eigen keuzes gaan staan en daar de consequenties van dragen. Dat is volwassen worden. De poort dient om die scène op te zetten; een kans voor de jongere om zijn krachten te vinden en tot hun keuzes te komen. De anti-autoritaire opvoeding, een opvoeding zonder poort en zonder wachters, ouders die hun kinderen verwennen en laten verslaven aan van alles en nog wat, hen vervolgens socialiseren in systemen, dat is je kind of leerling de kans ontnemen om volwassen te worden. Ouders, leraren en directies die een poort construeren en de wacht houden, dat is opvoeding, dat is onderwijs.

Meerstemmig communiceren is de hedendaagse pedagogische vorm om jongeren te sterken hun weg te gaan. Poorten naar volwassenheid bouwen. Wachters die tegelijk aanmoedigen en bewaken dat er ook nog geleerd wordt, dat er een mate van orde gerespecteerd wordt.

Interessant? Deel deze pagina!

3 gedachten over “Hoe als ouder, leraar of directie reageren op ‘spijbelende’ leerlingen?”

  1. Mooi artikel over hoe ik zelf door verschillende brillen kijk naar mijn eigen dochter en haar vraag om mee te gaan betogen. Mijn 16-jarige zelve uit het het verleden vindt het geweldig dat haar activisme wordt verder gezet en wil niets liever dan volmondig ja zeggen. De ouder in mij maakt zich zorgen over een frêle dochter in heel die mensenmassa. De oud-leerkracht in mij weet dat je als school en als instituut regels en afspraken dient te handhaven. De professional in mij is nieuwsgierig naar wat deze beweging in gang zet voor het toekomstige onderwijs,…. Ik kan en mag het met al die meningen in mezelf eens zijn. Die ‘rolfltuïditeit’ is op zijn zachts gezegd een uitdaging, maar ook een verrijking. Voor mij én voor mijn kinderen. Als we niet afgrenzen is er niets om je tegen af te zetten en je persoonlijkheid te vormen vanuit je eigen keuzes, als we te zeer beknotten krijgt niets de kans om te groeien. In beide gevallen is het resultaat hetzelfde; er volgt geen eigen beweging. Ondertussen hebben we dus dynamische gesprekken aan tafel waarbij aan de twee kanten denkprocessen in gang worden gezet en we vooral kunnen leren van elkaar van zolang we kunnen luisteren naar elkaar en respect hebben van de rol die iedereen speelt op een bepaald moment op een bepaalde tijd in de geschiedenis. Ik ben historica van opleiding en mijn dochter vroeg onlangs ‘mama zal er over 100 jaar over ons gesproken worden in de lessen geschiedenis?’. Dat weet ik niet, maar ik hoop uit de grond van mijn hart van wel, want dat wil zeggen dat dit ze deel hebben uitgemaakt van een beweging, een deining, met een heel groot effect.

  2. Hoe de school van mijn dochter het aanpakt:
    ‘De school heeft respect voor het engagement van de leerlingen en bespreekt de deelname aan de betogingen wekelijks met een delegatie van de leerlingen in de leerlingenraad. De communicatie hierover met de ouders gebeurt via aparte mailberichten, vooral om kort op de bal te kunnen spelen en ouders en leerlingen op de hoogte te houden van de laatste stand van zaken inzake afspraken, registratie van afwezigheden enz.’

    Ook een positieve boodschap vind ik!

  3. Mooie benadering Rudy, dank je.

    In een maatschappij die doordrongen zou zijn van bewustzijn rond ‘meerzijdige onpartijdigheid’, zie ik dit heel goed werken. Helaas vrees ik dat we daar vandaag nog niet zijn.

    Moeten we ook geen rekening houden met die andere factor, nl ‘macht binnen een systeem’ en de bijzondere verantwoordelijkheid van ‘machthebbers binnen een systeem’?

    Er zijn vast leerlingen die, net omdat ‘ de vertegenwoordiger van het systeem’ in haar FUNCTIE niet toelaat om buiten het systeem te treden, beslissen dat ofwel:

    1. het systeem niet deugt en ze dat systeem moeten in vraag stellen (door de poort gaan dus)
    2. het maar beter is om niet teleur te stellen binnen het systeem, waardoor ze hun eigen mening herzien en geen uitdrukking meer durven geven aan wat ze voelen (niet door de poort durven)
    3. alles daar ergens tussenin

    Piste 2 resulteert vaak in tijdens de rest van je leven een mak schaapje blijven dat niet voor de eigen gevoelens en behoeften durft opkomen, uit schrik om niet te conformeren. Zonde toch?

    Moet je als ‘vertegenwoordiger van macht binnen een systeem’ niet duidelijker zijn in je communicatie en de verschillende mogelijke keuzes ook helder benoemen? Of is dat betuttelend?

    Zolang er sancties gekoppeld blijven aan ‘buiten het systeem treden’, vraag je toch ontzettend veel moed van mensen om een systeem in vraag te stellen, om ‘volwassen te worden’ en ‘door de poort te durven gaan’?

    Ik kan me voorstellen dat sommige leerlingen en ouders eerder ‘hypocrisie’ zien in het antwoord van deze directie, dan meerstemmigheid als mens en functionaris. (En ja, de bril waarmee je naar de wereld kijkt, bepaalt hoe die wereld naar jou kijkt, dus dat zegt dan veel over de mensen die zo oordelen, dat realiseer ik me ten volle.)

    Teruggekoppeld naar leidinggevenden in een bedrijf merk ik in mijn rol als Kantelaar dat het voor medewerkers ontzettend moeilijk is om ‘te lezen’ wat een leidinggevende bedoelt als hij of zij abstractie maakt tussen ‘mijn visie als persoon’ en ‘mijn visie als vertegenwoordiger van het bedrijf’.
    Ook leidinggevenden zelf worstelen hiermee: als wat je moet doen of verdedigen haaks staat op waar je als mens waarde aan hecht, verliezen mensen tonnen energie. Heel vaak zien mensen dan de enige uitweg in ‘uit het systeem stappen’ en dan verlaten ze hun opdrachtgever.

    Ik deel jouw bezorgdheid om vaker meerstemming te communiceren, ik vraag me echter wel af hoe we dat zo goed mogelijk kunnen doen, zeker als ‘vertegenwoordiger van macht’ die – wat mij betreft – beter probeert om polarisatie te vermijden.

    Spontaan denk ik nu aan ‘verbindende communicatie’ als goede methode om dat te doen.
    Wat denk jij?

Een reactie plaatsen