Verander jezelf, begin bij de wereld

Er is een vraag dat ik eens in het midden wil gooien en tot nu toe onbeantwoord is. De vraag luidt: als je via coaching mensen helpt in hun persoonlijke ontwikkeling, zullen zij dan vanzelf ook bijdragen aan een betere wereld? Of omgekeerd gesteld: als je gedreven bent om je cliënten, studenten of medewerkers een verschil te laten maken in een groter geheel ten gunste van een betere wereld, is het dan voldoende om je te beperken tot hun persoonlijke ontwikkeling?’

Laat me even de achtergrond uitleggen. Collega Corma Ruijgrok werkt al jarenlang met haar vierstoelenmodel. Ze laat een cliënt op de stoel van ‘gevoel’ zitten en vervolgens op een stoel van ‘verruimd gevoel’. Hetzelfde doet ze met denken: een stoel voor ‘denken’ en een stoel voor ‘verruimd denken’. Het is een krachtige manier van werken die reflectie op gang brengt en voor de cliënt nieuwe gedragsmogelijkheden opent. Cliënten leren hun patronen kennen én doorbreken.

Een andere collega, Marcel Hendrickx, heeft een ingenieuze NLP techniek ontwikkeld om mensen te verlossen van hun perfectionisme. Na het coachtraject zijn ze bevrijd van hun patroon en gaan ze zich gedragen met meer zelfzorg en geluk.

Ik waardeer beiden heel erg en ik zie dat hun aanpak effectief is. Toch is er iets dat me telkens opnieuw de wenkbrauwen doet fronzen: ‘blijft het daarbij?’. Waar zit de brug van persoonlijke ontwikkeling naar de samenleving? Leidt persoonlijke ontwikkeling vanzelf tot mensen die bewuster bouwen aan een beter leiderschap, beter onderwijs, beter ouderschap en bewustere burgers?

Vanuit een ecologisch wereldmodel stellen we graag dat alles met alles verbonden is: als iemand stopt met zijn omgeving last te bezorgen met zijn valkuilen en zijn eigen leven tot een hel te maakt door gebrek aan zelfliefde, dan heeft dat automatisch effect op het geheel. Ik geloof dat ook: de wereld vaart er wel bij als meer mensen eens stil zouden staan bij hun eigen gedrag. Zo denk ik dat de zelfontwikkeling van een generatie van mensen, ouders, lndert, verandert het grote geheel’. In een gedachtewisseling met Hendrickx zegt hij: ‘Het effect op het geheel komt vanzelf, je hoeft heus geen activist te worden.’

Hoe zit het dan eigenlijk met het vierde spoor van het Vorkmodel? De twee voorbeelden situeren zich immers in mijn Vorkmodel op het derde spoor: werken aan jezelf. Is er dan wel een vierde spoor nodig in de coachingmethodiek?

Als ik mijn gedachtegang onderzoek, dan zijn er drie bedenkingen:

1.Veel cliënten die bijvoorbeeld in behandeling komen voor perfectionisme of burn-out zijn blij dat ze van hun probleem verlost zijn. Ze zijn bevrijd. De behandeling stopt dan op het moment dat het belangrijke werk in mijn optiek juist begint. De vraag blijft dan open: ‘Wie wil je zijn? Wat ga je doen nu je bevrijd bent? Hoe ga je je leven anders organiseren?’ Ontwikkeling is meer dan problem solving, ook op het spoor van identiteit.

  1. Bij het vierde spoor in de coachmethodiek is de vraag: ‘Op welke manier kun je, vanuit wie je bent, een positieve bijdrage leveren tot je geheel waarin je functioneert?’ Met andere woorden: na de bevrijding en de reflectie wordt er expliciet nagedacht hoe iemand zingevend bezig kan zijn. De zinsvraag levert een fundamenteel ander resultaat op dan bevrijding en zelfsturing. De zinsvraag is van een andere orde dan persoonlijke ontwikkeling. Het gaat dan om een appèl dat je vanuit een geheel ontvangt, een roeping, een ‘call’ om een positief verschil te gaan maken.

3.Ik merk dat ik een allergie hebt aan teveel werken rond het ‘ikje’. Sommige mensen blijven eindeloos hangen in hun eigen wereldje, hun geluk en goed gevoel. Voor mij staat zelfkennis steeds ten dienste van iets groters. Allicht is dat ook de intentie van mijn collega’s maar pakt het ook zo uit? Velen beperken zich in het werken rond persoonlijke ontwikkeling tot deze ik-container, en verruimen het niet naar de link tussen persoonlijke ontwikkeling en ontwikkeling van het groter geheel. Ik weet dat zowel Ruijgrok als Hendrickx erg begaan zijn met maatschappelijk onrecht, maar bevat hun bijdrage aan persoonlijke ontwikkeling ook meteen de ontwikkeling van het groter geheel?

Een tussenweg is deze van Korthagen met zijn ui-model. Hij stelt dat als je persoonlijke ontwikkeling ten diepste exploreert je vanzelf uitkomt bij zingevende participatie in grotere gehelen. Ik ben het daar mee eens. Het vierde spoor van het Vorkmodel is niet zozeer het geheel buiten ons, maar het nog moeilijk te vatten uitgangspunt dat ‘ik’ ook ‘wij’ is. Het ‘ik’ heeft existentiële en maatschappelijke grondslagen en de kunst is volgens mij om deze bewustwording in het gesprek te brengen.

Anderzijds, en dat gaat dan weer in tegen Korthagen, Ruijgrok en Hendrickx, waarom steeds proberen de gehelen te bereiken via het individuele werk? Waarom eens niet starten vanuit een reflectie op je verhouding met gehelen? Waarom niet starten vanuit context? In de plaats van het veel geciteerde adagio van Ghandi ‘verander de wereld begin bij jezelf’, wordt het dan, zoals de Universiteit van Leuven als baseline heeft: ‘verander jezelf, begin bij de wereld.’

Mijn collega’s zijn maatschappijbewust bezig en veel van hun cliënten veranderen hun leven in een gunstige richting. Mijn vraag is: als je dan toch maatschappelijk relevant wil werken, kunnen we de implicaties van de persoonlijke ontwikkeling dan ook systematisch onderdeel laten zijn van een coachmethodiek? Kunnen we de bewustwording rond de impact van geschiedenis en maatschappij op het individueel functioneren explicieter opnemen in onze begeleiding? En hoe zit het met de ethische bewogenheid van het appèl?

De vraag is dus voor alle coaches: hoe ver ga je met je coaching?

Of specifieker: wat zijn je argumenten om het gesprek over de participatie in grotere gehelen niet toe te voegen in je coachmethodiek of alvast niet te noemen?

Interessant? Deel deze pagina!

Een reactie plaatsen