De impact van Youth for Climate op de onderwijstransitie 2050

Niemand zegt het luidop: Youth for Climate betreft niet alleen het klimaat. Het treft ook de relatie tussen het huidig onderwijssysteem en het leren buiten de schoolmuren. Dit is geen alleenstaand geval. Er zijn  gelijkaardige voorbeelden die telkens tonen hoe het onderwijssysteem, een leraar of een schooldirectie reageert op een leerling die verantwoordelijkheid neemt voor zijn leven en leren.

Voorbeeld1:

Een leerling in het technisch onderwijs zet zijn eigen bedrijf op. Hij volgt de richting media en entertainment. Handige jongen, maar hij zit wel nog op school en moet een stage volgen. ‘Mag ik de stage doen in mijn eigen bedrijf, mijnheer?’ De leraar gaat naar de directie. Antwoord: ‘Neen, we kunnen daar niet op ingaan, want voor een stage moet je begeleid en beoordeeld worden door iemand uit het bedrijf en je kunt toch niet jezelf beoordelen’.

Voorbeeld 2:

Een leerling van 17 jaar heeft een arbeidscontract met een supermarkt en presteert ongeveer 15 uur per week arbeid. Een zogenaamd bijbaantje is in Nederland niet vreemd. Het bedrijf vraagt dat de leerling deelneemt aan 3 dagen interne training in klantgerichte communicatie. ‘Mag ik drie dagen afwezig blijven van het school, mevrouw?’  De lerares gaat naar de directie. Antwoord: ‘Neen, dat kunnen we niet toelaten; bijbaantjes zorgen ervoor dat de schoolprestaties verminderen.’

 

Je moet niet in een glazen bol kijken om te weten dat het de volgende jaren zal regenen van gelegenheden en initiatieven om het leren anders te organiseren. Er zullen kansen komen om te leren buiten het bestaand onderwijssysteem, ook voor diegenen die toch een diploma willen behalen. De achterdeur staat wijd open: elke leerling kan verantwoordelijkheid nemen over zijn eigen leren en een staatsexamen doen om het diploma secundair onderwijs te verwerven. Om die leerlingen te begeleiden zie je nu de eerste initiatieven: leerhubs, digitaal gestuurd leren, thuisonderwijs, diplomavrij leren, ik noem maar wat.

Misschien zal het onderwijssysteem in de volgende jaren wel imploderen. Leerlingen, ondersteund door kritische ouders en leraren die ‘terug naar de bedoeling’ willen, zullen dan massaal overlopen naar begeleidingsvormen die menselijker zijn en inspelen op de hedendaags complexe samenleving.

De cruciale vraag voor de volgende jaren wordt: Hoe gaan de bestaande scholen, leerkrachten, directies en ministers inspelen op wat zich aandient?

Youth for climate is zo’n situatie. Je kunt horen en lezen hoe het onderwijs een houding zoekt: het als spijbelen wegzetten kunnen we niet meer maken. De volgende stap is nu de poging om afwezigheid in te perken tussen 10u en 12.30u zodat ‘de schoolprestaties er niet onder lijden’. Een betere houding zou echter zijn om regeltjes en vakjes los te laten en van de gelegenheid gebruik maken om een transitie-experiment op te zetten.

Transitie is fundamenteel: maak leren los van de bestaande industriële onderwijsarchitectuur. Laat een onderwijssysteem geboren worden dat inspeelt op wat zich aandient vanuit de maatschappij, vanuit het leren, vanuit zelfsturende leerlingen. Concreet: hoe kun je het leren organiseren rond de Youth for Climate? De gebeurtenis ter bespreking en lering binnentrekken in de vakken, dat is een begin. Transitie wordt het als je de leerlingen nu de handschoen toewerpt: hoe ga je rond deze gebeurtenis je leren organiseren? Of beter: hoe kunnen wij samen het leren organiseren rond deze gebeurtenissen?

Ik geef een voorbeeld met een andere aanleiding. Vorige week gaf ik training aan docenten in een Nederlandse school secundair onderwijs. De opdracht was docenten te leren hoe ze studiebegeleiding en mentorship beter kunnen doen. De directie merkte dat het op diverse fronten niet goed gaat met de verantwoordelijkheid die leerlingen nemen ten aanzien van hun (opgelegde) studietrajecten. Met de huidige transitie-tijdsgeest kwamen we op het idee om leerlingen uit te nodigen. We plukten een aantal leerlingen uit de les. Zie je het voor je: een kring met 9 leerkrachten en 7 leerlingen. We voerden samen het gesprek over zinvolle begeleiding van leerlingen. De leerlingen spraken openhartig en de leraren luisterden met nieuwsgierigheid. De onderwijsvernieuwing die daaruit voortvloeit, zetten we volgende keer verder met deelname van de directie. Bovendien zullen we het principe van het rimpel effect gebruiken: iedere leerling nodigt nog een andere leerling uit; iedere leraar een collega. Dat wordt wat! Samen school maken. Tijdens de pauze dronken we samen een glas melk en aten we koek. Een toffe sfeer die je niet eens ‘deep democracy’ hoeft te noemen. Het leeft.

Dit betoog is dus een ferme uitnodiging om Youth for Climate en zoveel andere gelegenheden aan te grijpen om onderwijstransitie 2050 mee vorm te geven. Het vraagt creativiteit en vooral de moed van leraren, directie en ministers om de industriële architectuur los te laten. Ben je een slimme school, dan speel je mee.

Rudy Vandamme, facilitator van systeemtransities, doctor in de sociale psychologie. info@rudyvandamme.net

Interessant? Deel deze pagina!

1 gedachte over “De impact van Youth for Climate op de onderwijstransitie 2050”

Een reactie plaatsen