Burn-out is een olifant

In de Nederlandse krant Trouw las ik dat burn-out een narratief probleem is. Burn-out is het verlies van een identiteitsverhaal. Ik vond het een erg verfrissende kijk. Maar toch dacht ik: hier heb je weer een blinde die de olifant leert kennen vanuit zijn perspectief. Het is niet de eerste keer dat ik bij het lezen over burn-out denk ‘dit is toch maar één stukje van de waarheid’.

In deze blog ga ik voor de totale olifant. Ik vind dat een eerlijker perspectief. Bovendien kun je dan als burn-out patiënt en hulpverlener via verschillende kanalen tegelijk werken. Deze blog is een pleidooi voor een holistische aanpak van burn-out. Burn-out vraagt een multi-disciplinaire aanpak. Gelukkig beginnen vele hulpverleners dit principe te volgen.

 

1.Burn-out is een neuro-fysiologisch onevenwicht

De eerste symptomen voeren direct naar de interpretatie dat burn-out een fysisch probleem is. Je kunt je niet meer concentreren, je slaapt slecht, je geheugen vertoont gaten en je bent eindeloos moe. Dat zijn fysieke oppervlakteverschijnselen. De lichamelijke diepte-oorzaak is een verstoring van het immuniteitssysteem. De bijnier is uitgeput, opgebrand, cortisol heeft heel wat hersencellen vernietigd. Voor een aantal gevallen is er geen herstel mogelijk. Velen rapporteren dat jaren na een burn-out hun energie niet meer op peil komt. Soms is het hormonaal management zo verstoord dat je jezelf niet meer kunt vertrouwen of je op een bewuste dag wel uit je bed geraakt. Gelukkig is er medicatie die doet slapen en een huisarts die je voor maanden op non-actief zet. Voor de erge gevallen, is er medisch nog geen therapie.

 

2.Burn-out is het gevolg van een vervreemding van je natuurlijke zelf

Hoe komt het dat iemand niet beseft dat hij slaap of rust nodig heeft? Hoe komt het dat je niet voelt dat je lichaam wil bewegen? Hoe komt het dat je suikers en vetten eet die je slechts een heel kortstondig goed gevoel geven?

Een oorzaak van burn-out is je ‘hoofd’ dat zich heeft losgemaakt van je biologisch lijf. Evolutionair gezien zijn we nu zo ver dat je neocortex de baas kan spelen over de andere sturende breinen. Het hoofd kan van alles bedenken en willen. Het hoofd, je IK, kan jezelf bevelen als een robot. Het kan signalen negeren en actie voeren tot de uitputting toe. Burn-out is een evolutionair probleem: onze neocortex is overontwikkeld, gaat een eigen leven leiden, echter niet ongestraft.

De genezing is contact te maken met de natuurlijkheid van je bioritme. Het is heerlijk om te voelen dat je ogen willen staren in de verte, dat het weer tijd is om er eens tussen uit te zijn. Nog beter voor jou is je lichamelijk zintuiglijk leven te herwaarderen. Bouw dagelijks de lichamelijke zelfzorg in: beweging, gezond voedsel, genieten van veel licht en genieten van echte duisternis, een siesta doen, groen zien, fijne geuren ruiken, met je handen contact voelen met grondstoffen, de seizoenen volgen, enz. De natuurcoaches (Vereniging van Professionele Natuurcoaches) zullen in de volgende jaren hier mooi werk rond doen. Het gaat dan over het herstel van de verbinding met de natuur die je zelf bent en de natuur rondom je.

 

3.Burn-out is een zelfsturingprobleem in je sociaal domein

De mens heeft een natuurlijke behoefte om ergens te willen bijhoren. Je wil aan de verwachtingen voldoen maar daardoor negeer je wat goed voor je is. De mens is een kuddedier; we willen tot een groep behoren en wie afwijkt wordt scheef bekeken. Maar wat als de verwachtingen vanuit de groep te hoog zijn? Wat als iedereen op hol slaat? Doe je dan mee of ben je opgewassen tegen groepsdruk?

Een oorzaak van burn-out ligt in het samenspel tussen individu en gemeenschap. We zijn als individu niet opgewassen tegen groepsdruk. Toch ligt daar ook de kans voor zelfbescherming: durven afwijken van wat de meeste mensen doen. Contact houden met je eigen normen en waarden. Wie zegt dat je een een eigen huis moet aankopen? Wie zegt dat je na je werkuren je kinderen moet rondrijden naar verschillende clubs?

Je kunt jezelf weerbaar maken tegen verwachtingen en dat betekent zoveel als: je eigen weg gaan, durven afwijken, je angst overwinnen om afgewezen te worden of commentaar te krijgen. Wat ook helpt is het gesprek hierover te voeren in je gezin, vriendenkring of team: wat verwachten we van elkaar? Op welk punt zijn de verwachtingen ongezond en overdreven? Kunnen we als groep bewuste keuzes maken? Hoe verhouden we ons met maatschappelijke normen?

 

4.Burn-out is een kans voor ontwikkeling

Veel mensen varen na hun burn-out een heel andere levenskoers. Ze worden bewust van wat ze zelf willen. Ze worden kritisch ten aanzien van hun opvoeding. Ze gaan voortaan leven vanuit wat ze belangrijk vinden. Dat kan zijn: part-time gaan werken, een andere baan zoeken, minder ambitieus zijn, een hobby oppakken, een sabatical nemen, enz.

De ontwikkelingsgerichte coach ziet burn-out als een kans om je te ontwikkelen als mens. Je neemt je lot in eigen handen. Niemand zal echter zeggen ‘ik wil graag een burn-out zodat ik mij kan heroriënteren in mijn leven op wat echt belangrijk is’. Liever geen burn-out en preventief kiezen voor persoonlijke ontwikkeling.

Inzoverre burn-out of aanverwante aandoening geen blijvend letsel veroorzaakt, is het een interessante ziekte. Het is een geschenk voor ontwikkeling. Je kunt jezelf er mee feliciteren: ‘Merci voor mijn burn-out. Ik zit er nu wel mee maar bij nader inzien, echt bedankt! Vanaf nu laat ik mij niet meer verleiden door zaken die niet aansluiten bij wat goed voor me is. Ik zorg voortaan voor mezelf en leef vanuit mijn diepste persoonlijke waarden. Burn-out biedt een ontwikkelingskans om anders te gaan leven. Burn-out patienten zijn eigenlijk zinzoekers (lees mijn essay met de gelijknamige titel).

 

5.Burn-out is het gevolg van een vroegkinderlijk overlevingsmechanisme

Hoe komt het dat sommige mensen een burn-out krijgen en andere niet? Je zou kunnen denken dat de ene mens genetisch gezien meer werk kan verzetten en meer stress aankan. Dat is zeker zo. Maar er zijn ook psychologische verschillen tussen mensen.

Een oorzaak van burn-out is een hardnekkig overlevingspatroon om te willen voldoen. Je hebt een zucht naar erkenning; je legt de lat hoog; je geeft niet op. Iedereen heeft natuurlijk wel behoefte om erbij te horen en iets te presteren. De vraag is alleen: is die behoefte niet doorgeschoten? Is je gedrag een hardnekkig patroon geworden dat je keer op keer afdraait?

De hardnekkigheid van patronen heeft met je vroege kindertijd te maken. Het kind voelt zich aanvankelijk vrij. Het lacht, is instinctief en zich van geen kwaad bewust. Echter de ouders voeden op en conditioneren het goedlachse kind. Het kind moet zijn levenslust indijken en zijn behoeften sociaal afstemmen. Het kind vindt manieren om zijn behoeften te vervullen. Naargelang de cultuur, sociale klasse en persoonlijkheid van het kind, kan het zijn dat het kind bijvoorbeeld in een Vlaamse cultuur zich braaf opstelt, in een Nederlandse cultuur eerder hard zal roepen, in een Franse cultuur veel gaat babbelen – het zijn karikaturen want elke biografie laat unieke verhalen horen. Overlevingsmechanismen zijn aangeleerde reacties van het kind om te overleven. In dat leerproces kan het kind gefixeerd geraken op dat gedrag en geen andere opties hebben.

Marcel Hendrickx gebruikt de verzamelnaam ‘perfectionisme’ voor alle aangeleerde patronen die gebaseerd zijn op de kramp om je sociale en emotionele behoeften te bevredigen via aanpassing aan verwachtingen. Later merkt de volwassene dat hij geen zelfsturing heeft op die patronen. Hij wordt er door geleefd. Er is dan ook diepe heling nodig om los te komen van de innerlijke dwingelandij en terug het vrije kind te ontdekken. De perfectionismecoaches hebben veel werk.

 

6.Burn-out is een neveneffect van de Westerse beschaving

In Afrikaanse landen komt er geen burn-out voor. Mensen hebben er ook geen hoge bloeddruk en hoge cholesterol. Blijkbaar is er op een diep niveau een oorzaak dat kenmerkend is voor Westerse samenlevingen. De ambitie waarop onze beschaving draait, is al eeuwen oud. Het zegt dat we met zijn allen het recht en de plicht hebben om onze omgeving naar onze hand te zetten. De Westerse mens exploiteert de natuur, de dieren en vervolgens exploiteren we ook onszelf. De Romeins-christelijke oorsprong van onze cultuur zit daar voor veel tussen: rationele ordening, beheersing en zo vanuit de beste intentie het leven ‘maken’. Het basispatroon zie je in de exploiterende economie. Bedrijven zijn gebouwd op mensen die hun arbeid ruilen voor een loon. Het onderwijs speelt het spel mee: zoveel mogelijk uit leerlingen halen, scoren, presteren, talenten inzetten. Nu verbreed het ook naar levensstijl: je wil zoveel mogelijk uit het leven halen, zoveel mogelijk hebben, zoveel mogelijk genieten, enz.

Het is niet toevallig dat velen inspiratie zoeken in mindfulness om de stress die overal aanwezig is, tot bedaren te brengen. Bij natuurvolkeren halen we inspiratie om meer ecologisch verbonden te zijn met het universum. Misschien is het wachten op een religieus of spiritueel reveal. Of misschien kunnen we onze hoop vestigen op de transitiebeweging die toewerkt naar een nieuw soort economie, politiek, onderwijs, samenleving, enz.

 

Besluit

Burn-out is een olifant. Burn-out heeft vele oorzaken en beinvloedende factoren. Omwille van deze grootte orde zijn sommigen geneigd maar vanuit één perspectief te kijken.

Als ik even de Cynefin categorisering van Dave Snowden volg, dan denk ik dat het voor iederen duidelijk is dat burn-out geen simpel probleem is met één oorzaak en één oplossing. Anderzijds zou ik ook niet zeggen dat burn-out een complex probleem dat ons onmachtig maakt om er gericht mee aan de slag te gaan. Volgens mij is burn-out een voorbeeld van een ingewikkeld ‘complicated’ probleem omdat er vele biologische, psychologisch en contextuele oorzaken tegelijk werkzaam zijn. Het is een mooie stap om het idee van meervoudige perspectieven te omarmen. Laten we de totale olifant bekijken. Logisch dat de aanpak dan ook holistisch en multi-disciplinair moet zijn. Met een multi-disicplinaire aanpak komen we samen een heel eind.

 

 

Interessant? Deel deze pagina!

2 gedachten over “Burn-out is een olifant”

  1. laten we inderdaad de totale olifant bekijken! Wat mij betreft begint dat door te kijken naar de oorzaken van burnout en deze niet te zoeken op individueel niveau (wat er allemaal niet goed is aan die mensen die een burnout krijgen) maar door te kijken naar de werkelijke oorzaken: hoge werkdruk, ontmenselijking van werk en context, grote sociale druk, enorm veel te verwerken indrukken, veel mensen die financiele stress ervaren. Veel gebroken gezinnen… hoe wij als maatschappij daar mee om gaan – dat is volgens mij de vraag.

Een reactie plaatsen